Circulair geld: de transitie naar een circulaire economie financieren

"Circulaire economie" is een term die steeds vaker wordt gebruikt, en steeds vaker verkeerd wordt begrepen. De Ellen MacArthur Foundation heeft een definitie ontwikkeld, maar belangrijk om te benadrukken is dat het verder gaat dan recycling en hernieuwbare energie: het vraagt om diepgaande systeemverandering over de hele waardeketen.

In een circulaire wereld wordt het gebruik van niet-hernieuwbare grondstoffen geminimaliseerd, zijn materialen veilig en niet-giftig, wordt afval geëlimineerd en worden natuurlijke systemen geregenereerd. Er verschijnt steeds meer onderzoek en materiaal over dit onderwerp. Toch komt één wezenlijk thema nu pas in de schijnwerpers: hoe financieren we een circulaire economie?

Investeren in een circulaire economie

Een circulaire economie vraagt om aanpassingen in productontwerp, regelgeving en gedrag. Maar één verandering weegt bijzonder zwaar: de inzet van kapitaal om bedrijfspraktijken bij te sturen en de circulaire economie levensvatbaar te maken.

"Circular economy finance" staat nog in de kinderschoenen. Tussen 2019 en 2021 hadden slechts 40 uitgegeven obligaties een circulaire focus. In 2021 richtte maar 9% van de impactfondsmanagers zich op de circulaire economie als thema. In 2019 lanceerde de Europese Investeringsbank een initiatief om in de vijf jaar daarna EUR 10 miljard aan investeringen naar de circulaire economie te leiden.

Dat is een stevige stap in de goede richting, maar nog altijd klein vergeleken met de EUR 1.800 miljard aan jaarlijkse baten die de overgang naar een circulaire economie alleen al in Europa tegen 2030 kan opleveren, door opschaling over sectoren heen, nieuwe banen, weerbaardere toeleveringsketens en fors economisch groeipotentieel. Naast dat financiële voordeel kan de overgang de uitstoot van broeikasgassen tegen 2050 met 39% verminderen ten opzichte van 2019, waarmee de wereld op koers komt voor het 1,5-gradenpad.

Je bedrijf klaarmaken voor een circulaire economie

De overstap naar een circulaire economie vraagt van bedrijven dat ze materiaal- en energiestromen versmallen, vertragen, sluiten en regenereren. Deze nieuwe businessmodellen vragen op hun beurt om nieuwe financieringsvormen, nieuwe risicobeoordelingen en een nieuwe verdeling van waarde. Financiers moeten opnieuw leren kijken naar wat risicominimalisatie en rendementsmaximalisatie werkelijk betekenen, met oog voor de duurzame en circulaire transitie.

Het nieuwe uitgangspunt wordt: bedrijven steunen die circulaire kansen succesvol ontwikkelen, en bedrijven mijden die "lineaire risico's" dragen (zoals "stranded assets", denk aan kolencentrales in de energietransitie).

Product-as-a-service is bijvoorbeeld een businessmodel met circulaire principes. Het vertraagt kringlopen door producten langer in gebruik te houden dankzij duurzamer ontwerp, beter onderhoud en reparatie. Het sluit kringlopen door producten opnieuw in te zetten zodra de gebruiksduur bij één consument voorbij is, en door materialen aan het einde van de levensduur terug te laten komen voor recycling.

Deze modellen hebben andere kasstroomprofielen en balansen dan traditionele modellen waarbij het eigendom wordt overgedragen. De waarde zit in de assets, de stabiliteit van de contracten en de restwaarde van producten op de lange termijn, niet in de directe omzet, marges en liquiditeit.

De toekomst van een circulaire economie

Er is een omslag in denken nodig: materiaal als iets dat waarde in zichzelf heeft in plaats van een eindeloze grondstof, samenwerking die wordt gekoesterd, en het afval van de een als grondstof voor de ander. Met innovatie en creativiteit kan het huidige aanbod aan financiële producten worden aangepast en omgevormd voor circulaire businessmodellen.

Financiële instellingen kunnen de circulaire transitie ondersteunen met factoring, circularity-linked loans en obligaties, hybride equity- en debtfaciliteiten, leaseconstructies, supply chain financiering, nieuwe risico- en prijsmodellen en tal van andere producten. Financiële instrumenten en frameworks kunnen de circulaire economie formaliseren via meting, KPI's, goedkeuringsprocessen en rapportage.

De kloof tussen circulariteit en financiering overbruggen

Het omarmen van circulaire principes in de financiële sector opent de weg naar een duurzame toekomst. Financiële instellingen kunnen die omslag versnellen door bedrijven met circulaire modellen te ondersteunen. Door te investeren in technologie voor afvalreductie en recycling geven ze de circulaire agenda concreet vorm.

Circulaire praktijken beperken milieurisico's en passen daarmee in een degelijk risicobeheer. Het financieren van circulaire toeleveringsketens en het hanteren van circulaire meetstandaarden maken de aanpak compleet. Wie de regelgeving bijhoudt en over sectoren heen samenwerkt, bouwt mee aan een ondersteunend ecosysteem.

Ook consumentenfinanciering kan verandering aanjagen door circulaire keuzes te stimuleren. Financiële instrumenten die zijn toegesneden op circulaire initiatieven, zoals green bonds of circulair gerichte beleggingsfondsen, trekken kapitaal naar duurzame projecten. Zo beantwoordt de sector aan de groeiende vraag naar verantwoorde financiering en draagt hij bij aan mondiale duurzaamheidsdoelen. Circulariteit en financiering samenbrengen is meer dan een economische ontwikkeling: het is een keuze voor een weerbare en regeneratieve toekomst.